Stamatis Spanoudakis Σταμάτης Σπανουδάκης- Μία συνέντευξη

 

Stamatis Spanoudakis Σταμάτης Σπανουδάκης (OFFICIAL)

9 ώρ. 

 · 

Μία συνέντευξη

-Στις 20 Φεβρουαρίου θα πραγματοποιήσεις τη συναυλία που θα φέρει τον τίτλο Για Τη Σμύρνη στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Τι θα περιλαμβάνει;

Μετά την συναυλία του Οκτωβρίου στο Ηρώδειο, με αφορμή τα 22 χρόνια από τη κυκλοφορία του δίσκου μου Για Τη Σμύρνη, είχα προγραμματίσει μερικές ακόμη το 2022. Λόγω ενός θέματος υγείας μου όμως παρέμεινα κάποιους μήνες στο κρεβάτι και δεν κατάφερα να τις πραγματοποιήσω όλες . Τώρα που μπήκαμε στο 23, έφυγα λίγο από τον αρχικό σχεδιασμό και έχω εντάξει πέρα από τις μουσικές του δίσκου Για Τη Σμύρνη, παλιά και νέα μουσικά κομμάτια.

Ξέρεις, ως συνθέτης προσπαθώ να αγγίξω κάτι από το αύριο.

Αλλά ο κόσμος που με στηρίζει σταθερά μέσα στα χρόνια, θέλει να παίξω και αυτά που αγάπησε. Αυτό δυστυχώς η ευτυχώς είναι και ο κανόνας για κάθε συναυλία που πραγματοποιώ.

-Να τα πάρουμε από την αρχή. Γεννήθηκες στην Αθήνα. Οι μνήμες των παιδικών σου χρόνων;

Γεννήθηκα και μεγάλωσα σε ένα σπίτι στην οδό Σωκράτους, στην Ομόνοια λίγο μετά τον Εμφύλιο. Σε μια άλλη Αθήνα, όπου ο κόσμος είχε αρχίζει να χαίρεται που τελείωσε ο πόλεμος και όλοι έκαναν μια νέα αρχή. Μνήμες από μια νέα κοινωνία που αναγεννιόνταν από τις στάχτες της.

-Η ανάμνηση που θυμάσαι ανάγλυφα;

Θυμάμαι έντονα τη νταντά μου η οποία είχε πάντα κοντά μου την εικόνα του Άγιου Φανουρίου. Εγώ βέβαια τότε ήμουν παιδάκι, δεν καταλάβαινα πολλά για τον Θεό και τους Αγίους.

Όταν πια σε μεγάλη ηλικία πίστεψα στον Χριστό, ξαναβρήκα την αγάπη για τον άγιο Φανούριο και πολλούς πολλούς άλλους…..

-Έχεις αναφέρει σε παλαιότερη συνέντευξη ότι «για να κάνεις μεγάλα πράγματα θα πρέπει να παραμένεις παιδί, να σκαλίζεις συνέχεια. Αν δεν αγαπήσεις, δεν κάνεις τίποτα μεγάλο» Εσύ είσαι παιδί;

Είμαι σε πολλά παιδί… Δε το εννοώ με την έννοια να παιδιαρίζεις και να λες σαχλαμάρες. Όχι ότι είναι κακό. Και εγώ καμιά φορά λέω σαχλαμάρες στις συναυλίες μου. Το εννοώ με το να παραμένεις με μεγάλο δέος ως προς το αντικείμενο σου. Στη δική μου περίπτωση τη μουσική. Τη στιγμή που θα το πάρεις πάνω σου επειδή σε χειροκρότησαν, το πράγμα τελείωσε.

-Ο πατέρας σου ήταν πολιτικός μηχανικός. Ήταν σύμφωνος να ασχοληθείς με τη μουσική;

Και ο πατέρας και ο παππούς μου ο Σταμάτης. Όχι, καθόλου. Ήθελε να με κάνει πολιτικό μηχανικό και εμένα. Είχε «επενδύσει» πάνω μου ότι θα ακολουθήσω την οικογενειακή παράδοση μα αυτό που ονειρεύτηκε δεν έγινε. Δεν μπορούσα να μπω σε νόρμες και σε πλαίσια. Ήθελα να ασχοληθώ με τη μουσική. Το παράλογο δε στην άρνηση του πατέρα μου ήταν ότι ο ίδιος έπαιζε πιάνο, ακορντεόν και τραγούδαγε…

-Στα δεκαέξη σου χρόνια ο πατέρας σου έφυγε από τη ζωή. Πως ένιωσες;

Ελπίζω να μην παρερμηνευτεί, αλλά ελευθερώθηκα. Δεν εννοώ ότι ήθελα να πεθάνει. Ήμουν ο πρωτότοκος γιος του, το καμάρι του αλλά ταυτόχρονα ήμουν και αποτυχημένος στα μάτια του για τους λόγους που προανέφερα. Τον καταλαβαίνω απόλυτα και τον ευχαριστώ για τα όσα μου έδωσε. Αλλά παράλληλα, δε με κατάλαβε . Ήταν μια καταδικασμένη δυστυχώς σχέση μεταξύ μας.

-Στα 17 έκανες την επανάσταση σου και έφυγες από το σπίτι για να ακολουθήσεις τη μουσική.

Βρήκα δουλειά και αμέσως σηκώθηκα και έφυγα. Δούλευα στα νυχτερινά μουσικά κέντρα της εποχής . Συγκεκριμένα, πρώτη φορά δούλεψα παίζοντας μπάσο στην ορχήστρα του Μίμη Πλέσσα ο οποίος τότε συνεργαζόταν με τον Γιάννη Πουλόπουλο και τη Μαρινέλλα. Εκεί έμαθα πρακτικά και λαικότερη μουσική. Ήταν σχολείο ο χώρος αυτός.

-Κάπου εκεί ήταν που γνώρισες τον Λουκά Σιδερά των Aphrodite’s Child.

Βέβαια! Και τον Λουκά Σιδερά και τον Ντέμη Ρούσσο. Ο Ντέμης έπαιζε τρομπέτα και μπάσο σε άλλο συγκρότημα εκείνη τη περίοδο, λίγο πριν πάει στο Παρίσι. Ακόμη τότε δεν τραγουδούσε να φανταστείς. Έπαιζε μόνο όργανα. Ξεκίνησε να τραγουδάει γιατί ένα βράδυ αρρώστησε ο Τόνυ Πινέλι νομίζω και οι μαγαζάτορας από φόβο μη κλείσει το μαγαζί, έβαλε τον Ντέμη. Ε, αυτό ήταν! Από τότε φάνηκε η μοναδικότητα της φωνής του. Ο λόγος που ο Λουκάς και ο Ντέμης πήγαν στο εξωτερικό ήταν ο Βαγγέλης Παπαθανασίου. Ο Βαγγέλης τους έδωσε το κίνητρο, έγραφε τη μουσική και οργάνωσε το συγκρότημα.

-Πως αποφάσισες να ταξιδέψεις για το Παρίσι;

Ήταν κάπου το 1970. Τότε, είχα έναν αποτυχημένο γάμο που ήθελα να ξεφύγω οπωσδήποτε. Επιπλέον, ο Λουκάς Σιδεράς μετά τη διάλυση των Aphrodite’s Child ήρθε στην Ελλάδα και άκουσε τα κομμάτια που έγραφα. Μου πρότεινε να κάνουμε ένα σχήμα όπου θα τραγουδούσε ο ακόμη αγαπημένος φίλος μου Δημήτρης Ταμπόσης. Και κάπως έτσι, βρέθηκα στο Παρίσι. Στη συνέχεια διαλύθηκε το γκρουπ και έκανα μουσική πορεία μόνος μου. Το 1971 κυκλοφόρησα από την Polygram τον πρώτο μου δίσκο με τίτλο Beautiful Lies, σε δική μου ερμηνεία, μουσική και στίχους. Ο δίσκος απέτυχε πλήρως και έτσι αποφάσισα να πάω στην Αγγλία.

-Εκεί ήρθες σε πιο στενή επαφή με τη ροκ μουσική;

Η ροκ μουσική ήταν το μόνο πράγμα που έκανα και αγαπούσα εκείνη τη περίοδο. Και το ροκ με επηρέασε και στις μετέπειτα συνθέσεις μου. Ακόμα και σήμερα στις συναυλίες μου, μου αρέσει να παίζω ηλεκτρική κιθάρα και να πατάω πάνω σε ρυθμούς της ροκ. Στο Λονδίνο έκανα πάλι στενή παρέα, με τον Βαγγέλη Παπαθανασίου. Ήταν ο άνθρωπος που θαύμαζα πολύ και ήταν μεγάλη χαρά να συνυπάρχουμε εκεί.

-Τι σήμαινε για σένα ο Βαγγέλης Παπαθανασίου

Τι να πω για τον Βαγγέλη… Ο Βαγγέλης κατάφερε να κάνει γνωστό τον δικό του ήχο σε ολόκληρο τον πλανήτη. Ένας συνθέτης μεγάλης εμβέλειας ο οποίος ήταν αυτοδίδακτος, δεν είχε ιδέα πως γράφουν νότες. Δεν σπούδασε κλασική μουσική αλλά ήξερε τα πάντα για αυτήν. Φαντάσου, ότι κάποια στιγμή όταν ήταν στη κορυφή, ερχόταν σπίτι του οι κατασκευαστές ηλεκτρονικών οργάνων και πριν κυκλοφορήσει ένα synthesizer στο εμπόριο, έλεγε την γνώμη του και τους έκανε παρατηρήσεις.

-Ένα ακόμα ταξίδι που πραγματοποίησες ήταν στη Γερμανία

όπου ασχολήθηκες με τη κλασική μουσική και σπούδασες δίπλα στον Bertold Hummel. Τι αποκόμισες;

Έκλεισε ο κύκλος του ροκ στην Αγγλία και πήγα στη Γερμανία για να μάθω σωστά τη κλασική μουσική. Εκεί, όπως σωστά είπες γνώρισα τον Bertold Hummel. Καταγόταν από μια μουσική οικογένεια και ήταν ένας γλυκύτατος άνθρωπος. Ο Hummel ήταν Διευθυντής στο Ανώτερο Πανεπιστήμιο Μουσικής της Γερμανίας, στο Wurzburg, ένα Πανεπιστήμιο στο οποίο δε σε δέχονταν εύκολα. Ένας λόγος που δέσαμε ήταν ότι εγώ δεν ήξερα καλά γερμανικά και εκείνος δεν ήξερε καλά αγγλικά. Οπότε μάθαμε ο ένας από τον άλλον. Του εξήγησα ότι δεν είχα ιδέα και ήθελα να με διδάξει και να μελετήσω. Μου έδωσε κάποιες ασκήσεις, με βοήθησε και κατάφερα να συνεχίσω. Είμαι ευγνώμων και του χρωστάω πολλά.

-Στη Γερμανία βίωσες δυσκολίες λόγω των εξαρτήσεων σου σε τέτοιο σημείο που έφτασες κοντά στην αυτοκτονία. Πως οδηγείται σε κάτι τέτοιο ένας άνθρωπος;

Οι καταχρήσεις, είχαν ξεκινήσει πολύ πιο πριν, από τη δεκαετία του 60 όταν είχα πρωτοασχοληθεί με τα συγκροτήματα. Παρόλα αυτά, η μαυρίλα μου δεν είχε να κάνει μόνο με τα ναρκωτικά. Είχε να κάνει με τη προσωπική μου ζωή. Από μικρό παιδί μέχρι την εφηβεία την είχα. Η μητέρα μου οταν ήμουν 12 ετών, με πήγε σε ψυχίατρο και η διάγνωση ήταν, άγχος θανάτου. Αυτό μαζί με τα ναρκωτικά σταδιακά μέσα στα χρόνια με επιβάρυναν .

-Και μέσα σε αυτή τη μαυρίλα, τη πιο κρίσιμη στιγμή εμφανίστηκε ο Χριστός και βρήκες παρηγοριά σε Εκείνον;

Τον φώναξα στα πολύ δύσκολα και ο Χριστός εμφανίστηκε. Μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν είχα ιδέα. Δεν ήμουν παραδοσιακός Χριστιανός, δεν ήξερα τα της Εκκλησίας και της Ορθοδοξίας, ούτε είχα σχέσεις με ιερείς. Όλα αυτά τα ανακάλυψα μετά.

Αφού γνώρισα τον Χριστό, στην Γερμανία, αποφάσισα να επιστρέψω στην Ελλάδα.

-Με ποιο σκεπτικό;

Γύρισα στην Ελλάδα για να μπορέσω να μιλήσω στους φίλους μου για τον Χριστό. Η μουσική έπαψε να με ενδιαφέρει. Ήθελα να διαδώσω αυτό που βίωσα. Ότι υπάρχει ο Χριστός που αγαπάει και όποτε τον χρειαστείς, θάναι πλάι σου. Πήρα λοιπόν μια κιθάρα με μια παρέα παιδιών που πίστευαν, συζητούσαμε και προσευχόμαστε. Στη συνέχεια γυρίσαμε όλη την Ελλάδα και κάναμε κήρυγμα για τον Χριστό. Σε πόλεις, σε πλατείες, σε φυλακές και σε πτωχοκομεία. Πολλοί με έβριζαν και δε με άφηναν να τους πω αυτά που ήθελα. Ήταν πολύ δύσκολο. Όμως έμαθα πολλά εκείνη την περίοδο

-Ο λόγος που προσέγγισες τη βυζαντινή μουσική;

Μέχρι τότε δεν είχα ιδέα από τη βυζαντινή μουσική. Ήξερα μόνο το ροκ και τη κλασική μουσική. Σε μία από τις ομιλίες μου για τον Χριστό , βρέθηκε ένας παππούλης και με έπιασε από το χέρι. Στη συνέχεια μου συστήθηκε ως ο Ηγούμενος της Μονής Γρηγορίου του Αγίου όρους και μου ζήτησε να πάω μαζί στο Άγιο Όρος. Τον ακολούθησα και πήγα για 15 μέρες μαζί του. Την ίδια μέρα μάλιστα... Εκεί, έζησα τις λειτουργίες και κατάλαβα τι θα πει Ορθοδοξία. Μαγεύτηκα από τους ψαλμούς και τους φωτισμένους μοναχούς. Λάτρεψα τη βυζαντινή και τους γέροντες. Είχαν αγάπη στο πρόσωπο τους. Είχαν Χριστό

-Πως συνδύασες το ροκ, τη κλασική και τη βυζαντινή μουσική;

Δεν έγινε με σκέψη. Έβγαινε μόνο του από όλα αυτά που είχα ακούσει και μελετήσει τα προηγούμενα χρόνια. Ηταν και είνα όλα, κομμάτια απ την ψυχή μου.

Όταν τέλειωσε η δεκαετία του εβδομήντα και είχα εγκατασταθεί στην Αθήνα όπως σου είπα παραπάνω, δεν ήξερα αν θέλω νάμαι μουσικός η κάτι σαν ιεροκήρυκας. Μετά από την διαμονή μου στο Άγιο όρος άλλαξα σκεπτικό. Αποφάσισα ότι έπρεπε να κερδίσω τον κόσμο με την μουσική μου πρώτα. Αυτός που με έσπρωξε ξανά στην μουσική ήταν ο Hummel ο οποίος ήρθε το 1980 να με επισκεφθεί και διαπίστωσε ότι δεν έγραφα αλλά μόνο μελετούσα. Με έφερε στα ίσια μου με τον τρόπο του και άρχισα να γράφω. Έτσι έγραψα ως πρώτο επίσημο δίσκο μου, για την ελληνική πια πραγματικότητα, το 1980 το Κύριε των δυνάμεων.

-Μεγάλο κεφάλαιο στη διαδρομή σου είναι τα τραγούδια που έγραψες για σπουδαίες φωνές όπως η Ελένη Βιτάλη, ο Γιάννης Κούτρας, ο Ντέμης Ρούσσος, η Ελευθερία Αρβανιτάκη, η Άλκηστης Πρωτοψάλτη, ο Στέλιος Καζαντζίδης, ο Πέτρος Γαιτάνος, ο Μανώλης Μητσιάς και ο Γιάννης Πάριος. Με τον οποίον και το «Καλημέρα τι κάνεις», αποχαιρέτισες το ελληνικό τραγούδι για να πάς «γι άλλες πολιτείες»

Μόνη εξαίρεση ο Ρέμος με το «Πάλι απ την αρχη» και η Ιροντίνα με τίς «Νύφες»

- Νομίζω ότι για σένα το πιο σημαντικό που έχεις κάνει είναι Ορχηστρική μουσική με θέματα επηρεασμένα από την ιστορία και τη θρησκεία.

Ο δρόμος μου ήταν αυτός. Τον κατάφερα αργά με πολλές δυσκολίες και πόλεμο, αλλά χαίρομαι που τον ακολούθησαν και άλλοι.

-Όλα σου τα τραγούδια είναι σε δικούς σου στίχους, εκτός από το Έφυγες Νωρίς που ήταν σε στίχους του Αντώνη Ανδρικάκη. Δεν ήθελες να συνεργαστείς με στιχουργούς;

Με τον Αντώνη Ανδρικάκη ήταν να κάνουμε ένα δίσκο που δεν πραγματοποιήθηκε τελικά.Στη μοναδική μας συνεργασία έγραψε εκείνος τους στίχους από το Έφυγες νωρίς.Εγώ στην αρχή δεν έγραφα στίχο. Ήθελα να αφιερωθώ μόνο στη μουσική και το μερίδιο των στίχων να το αναθέσω σε στιχουργούς. Το θέμα ήταν όμως ότι με τους περισσότερους είχαμε άλλη αντίληψη στα θέματα και τη προσέγγιση. Δεν ήθελα να γράψω αμιγώς ερωτικά τραγούδια αλλά τραγούδια που να έχουν Χριστό. Και αυτό έκανα. Όλα μου τα τραγούδια είναι τέτοια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Έλα Λίγο με την Ελένη Βιτάλη που όλοι νομίζουν ότι είναι ένα απόλυτα ερωτικό τραγούδι.

-Έγραψες και μουσική και για το κινηματογράφο και συνεργάστηκες με κορυφαίους σκηνοθέτες .

Με τον πρώτο σκηνοθέτη που συνεργάστηκα ήταν ο Νίκος Παναγιωτόπουλος το 1974 στα Χρώματα της Ίριδας. Στη συνέχεια , με τον Γιώργο Κατακουζηνό, τον Σταύρο Τσιώλη, τον Γιώργο Τσεμπερόπουλο και τον Παντελή Βούλγαρη.

-Ήταν εύκολο για σένα να συνθέσεις κινηματογραφική μουσική;

Για να γράψω μουσική ήθελα να μου διηγούνται οι σκηνοθέτες την ιστορία της ταινίας που επρόκειτο να κάνουν. Όχι να μου διαβάζουν τα σενάρια. Ο καλύτερος στις διηγήσεις ήταν ο Παντελής. Άφηνα ας πούμε τον Παντελή να αφηγείται και προσπαθούσα να καταλάβω τι θα ήθελε να κάνει αν ήταν ο ίδιος συνθέτης. Και δεν είχα αντίρηση, ούτε ήμουν απόλυτος σε αυτά που έγραφα. Ήμουν ανοικτός σε οτιδήποτε ήθελαν οι σκηνοθέτες.

-Με τη σύντροφο της ζωής σου την Ντόρη είστε μαζί για πάνω από πενήντα χρόνια. Πως ισορροπήσατε για τόσα χρόνια μαζί;

Δεν έχω ιδέα. Πραγματικά. Είμαστε δύο άνθρωποι που ζούμε μέρα-νύχτα μαζί. Εγώ στο σπίτι μας γράφω και ηχογραφώ τα πάντα. Εκείνη με προσέχει. Είμαστε ευτυχισμένοι και ζούμε μαζί. Αν ήταν να χωρίσουμε , θα το είχαμε κάνει μέσα σε αυτά τα χρόνια. Η Ντόρη είναι δώρο θεού για μένα. Χωρίς εκείνη θα ήμουν μισός.

-Θεωρείς ότι έχεις αδικηθεί στην Ελλάδα;

Με ενοχλεί που έχω πολεμηθεί για τις απόψεις μου, οι οποίες έχουν παρερμηνευτεί εσκεμμένα. Πόλεμο από τους αριστερούς ενώ για το δράμα δυο αριστερών ανθρώπων στα Πέτρινα Χρόνια, τη ταινία του Παντελή Βούλγαρη έγραψα μουσική, το θέμα με τον Βασίλη Σαλέα στο κλαρίνο. Πόλεμο από διάφορους ότι είμαι ομοφοβικός ενώ συνεργάστηκα με τον Γιώργο Κατακουζηνό και έγραψα τη μουσική για τον Άγγελο, τη ταινία που περιγράφει το δράμα του ομοφυλόφιλου Χρήστου Ρούσου που δολοφόνησε τον εραστή του. Τι να πω! Σε λίγο θα βιώσουμε αυτό που είπε ο Ντοστογιέφσκι: Θα απαγορεύεται να είσαι έξυπνος για να μην προσβληθούν οι μη έξυπνοι.

-Τι είναι για εσένα η Πατρίδα;

Αυτό που κυλάει στο αίμα μου και με κρατάει ζωντανό.

-Ο Θεός;

Είναι αυτό που κυλάει σε όλη τη πλάση σαν φως.

-Η μουσική;

Το φαί μου. Αυτό που με κρατάει ζωντανό σωματικά αλλά και ψυχικά. Το δώρο για να πηγαίνω κοντά στο Θεό.

-Ο μεγάλος σου φόβος;

Ο θάνατος. Τώρα πια με την έννοια του να είμαι κοντά Του

-Αν γύριζες το χρόνο πίσω υπάρχει κάτι που θα άλλαζες;

Απολύτως τίποτα. Όλα όσα έχουν γίνει στις ζωές όλων μας είναι στο πλάνο του Θεού. Κάποιοι δεν το έχουν καταλάβει.

Θεωρώ πως είμαι από τους τυχερούς που το κατάλαβα.

-Τι άνθρωπος είναι ο Σταμάτης Σπανουδάκης;

Αλαλούμ.

-Τα όνειρα σου για το μέλλον;

Να είμαι κοντά στον Χριστό και τώρα και όταν θα έρθει η ώρα.

-Τι σου έρχεται στο μυαλό όταν λες το όνομα Σταμάτης Σπανουδάκης;

Δεν είμαι κάτι το ξεχωριστό.

Συνέντευξη στον Χρήστο Ηλιόπουλο

Τι είναι η Αλήθεια; / Βασίλης Τσαμπρόπουλος

Αποκαλυπτήρια της προτομής του στοχαστή Χρήστου Μαλεβίτση

 

Costas Tsiantis

1 ημ.  · 

Κοινοποιήθηκε στους εξής: Οι φίλοι σας

Spyros Koutroulis

1 ημ.  · 

Σήμερα έγιναν τα αποκαλυπτήρια της προτομής του στοχαστή Χρήστου Μαλεβίτση απέναντι από το Λύκειο της Φιλοθέης που φέρει το όνομα του: οφειλόμενη τιμή!

Όλες οι αντιδράσεις:

1Costas Tsiantis

Μου αρέσει!

Σχόλιο

Κοινοποίηση

Απόσπασμα από το βιβλίο "Το Δάκρυ του Ντιράκ" του Κωνσταντίνου Βαγιονάκη (Ομότ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων).

 

~Τα αινίγματα του χρόνου ~

Το πρόβλημα του χώρου και του χρόνου υπήρξε ανέκαθεν ένα κεντρικό ζήτημα για την ανθρώπινη σκέψη με πολλές πτυχές. Το βασικό ερώτημα είναι τούτο: αποτελούν ο χώρος και ο χρόνος θεμελιώδεις αυτόνομες φυσικές οντότητες ή η ύπαρξή τους δεν είναι ανεξάρτητη από την παρουσία των υλικών αντικειμένων και, συνεπώς, πρέπει να εκληφθούν μόνο σε σχέση με αυτά; Τίθεται, επομένως, μια σειρά συναφών ερωτημάτων: Υπάρχει κενός χώρος και τι σημαίνει; Είναι ο χώρος πεπερασμένος ή άπειρος; Και ποια ακριβώς είναι η φύση του χρόνου; [...]

Σήμερα, η θεωρία της Σχετικότητας αποτελεί το καλύτερο πλαίσιο που έχουμε όταν συζητάμε για τον χώρο και τον χρόνο. Όμως, ειδικά για τον χρόνο, υπάρχουν δύο πλευρές του που παραμένουν αινιγματικές. Η πρώτη έχει να κάνει με το γεγονός ότι φαίνεται να ρέει και να προκύπτει μαζί με τη διαδοχή των γεγονότων, τα οποία, συνεπώς, φαίνεται να τον μορφοποιούν και να τον δημιουργούν. Αυτή η αίσθησή μας ανάγεται στην παράδοση του Ηράκλειτου και του Αριστοτέλη, στην παράδοση του γίγνεσθαι, μιας ιδιότητας που γεννιέται και ρέει μαζί με τις φυσικές διαδικασίες του υλικού σύμπαντος. Με αυτή την έννοια, ο χρόνος φαίνεται να αποτελεί ένα συστατικό μέρος της πραγματικότητας, άρρηκτα συνδεδεμένος με το περιεχόμενο του σύμπαντος, όπως άλλωστε και ο χώρος.

Ρέει όμως πράγματι ο χρόνος; Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει τίποτε στους φυσικούς νόμους που να υποστηρίζει ότι ο χρόνος ρέει, και να ξεχωρίζει τη μια στιγμή από την άλλη ως στιγμιαία πραγματική, να ξεχωρίζει δηλαδή ένα στιγμιαίο «τώρα». Αντίθετα, όλα τα μέρη του χωρόχρονου υπάρχουν σε ίση βάση και η πραγματικότητα αγκαλιάζει παρελθόν, παρόν και μέλλον εξίσου. Όπως αντιλαμβανόμαστε ότι όλος ο χώρος υπάρχει πραγματικά, έτσι θα πρέπει να αντιληφθούμε ότι και το ίδιο συμβαίνει και με όλο τον χρόνο. Παρελθόν, παρόν και μέλλον ασφαλώς εμφανίζονται ως διακεκριμένες οντότητες, αλλά το μόνο πράγμα που υπάρχει πραγματικά είναι η ολότητα του χωρόχρονου. Η άποψη αυτή μιλάει ουσιαστικά για ένα συμπαντικό «μπλοκ» που περιλαμβάνει το σύνολο των φυσικών γεγονότων (block universe view). Μπορούμε να πούμε ότι η θεώρηση αυτή ανάγεται στην παράδοση του Παρμενίδη και του Πλάτωνα, στην παράδοση του είναι, μιας ιδιότητας που υπερβαίνει το υλικό σύμπαν. Με αυτή την έννοια, ο χρόνος φαίνεται να αποτελεί ένα υπερβατικό μέρος της πραγματικότητας.

Πέρα από αυτό, υπάρχει η δεύτερη αινιγματική του χρόνου έχει να κάνει με αυτό που ονομάζεται βέλος του χρόνου. Αν ο χρόνος ρέει, όπως μας φαίνεται, υπάρχει μία μόνο κατεύθυνση, προς την οποία εξελίσσονται τα πράγματα, από το παρελθόν προς το μέλλον. Υπάρχει, δηλαδή, μια ασυμμετρία του χρόνου αυτού καθ’ εαυτόν. Αλλά ακόμη και αν ο χρόνος δεν ρέει, εξακολουθεί να έχει νόημα να ρωτήσει κανείς για την κατεύθυνση του τρόπου με τον οποίο ξετυλίγονται τα γεγονότα «εν χρόνω», δηλαδή για μια ασυμμετρία εν χρόνω. Πράγματι, υπάρχει μια διάκριση μεταξύ παρελθόντος (μπορούμε να θυμόμαστε) και μέλλοντος (μπορούμε μόνο να προβλέπουμε, και οι αποφάσεις μας επηρεάζουν μόνο αυτό), μια μοναδική κατεύθυνση που είναι πολύ πιο δύσκολο να εξηγήσουμε από ό,τι θα νόμιζε κανείς.

Πάλι, αν και η εμπειρία μας διακρίνει μια κατεύθυνση, δεν υπάρχει τίποτε στους φυσικούς νόμους που να εξηγεί αυτή την κατεύθυνση, αυτή την ασυμμετρία. Αντίθετα, όλες οι θεωρίες της φυσικής δείχνουν μια πλήρη συμμετρία μεταξύ παρελθόντος και μέλλοντος. Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να συζητήσει κανείς αυτή την κατεύθυνση, με πιο βασικό αυτόν του δεύτερου νόμου της θερμοδυναμικής και του συνεπαγόμενου θερμοδυναμικού βέλους, που καθορίζει την κατεύθυνση των πραγμάτων από μια κατάσταση χαμηλής εντροπίας (ο τεχνικός όρος που ισοδυναμεί με λιγότερη αταξία, άρα μικρότερη πιθανότητα) προς μια κατάσταση μεγάλης εντροπίας (περισσότερη αταξία, άρα μεγαλύτερη πιθανότητα). Όπως σημειώσαμε ήδη και κατά την συζήτηση μας περί ασυμμετριών, η επονομαζόμενη παρελθοντική υπόθεση, που προτείνεται εδώ, αφορά ακριβώς το ότι το σύμπαν για κάποιο άγνωστο λόγο ξεκίνησε από μία πολύ διατεταγμένη, χαμηλής εντροπίας κατάσταση και εξελίσσεται προς μία μεγάλης αταξίας, υψηλής εντροπίας κατάσταση.

Ανακύπτει, λοιπόν, ένα θεμελιώδες ερώτημα: είναι σε θέση η επιστήμη να βρει τη θεμελιώδη ιδιότητα του χρόνου (παρελθόν, παρόν, μέλλον) που το ανθρώπινο πνεύμα συνειδητοποιεί τόσο επίμονα και που διαπερνά τόσο βαθιά τη σκέψη και τη γλώσσα μας; Ή μήπως η αίσθησή μας επιβάλλει στον χρόνο μια ιδιότητα που δεν υπάρχει στους φυσικούς νόμους; Και ακόμη παραπέρα, πώς συνέβη και ο κόσμος ξεκίνησε από μια πολύ ειδική αρχική κατάσταση χαμηλής εντροπίας, ούτως ώστε να εξελίσσεται αργά προς όλο και μεγαλύτερη εντροπία;

Είναι χαρακτηριστικό αυτό που παρατηρεί ο Κάρναπ γράφοντας για μια συνάντησή του με τον Αϊνστάιν: «Ο Αϊνστάιν είπε ότι το πρόβλημα του ‘τώρα’ τον απασχολούσε σοβαρά. Εξήγησε ότι η εμπειρία του ‘τώρα’ σημαίνει κάτι ιδιαίτερο για τον άνθρωπο, κάτι ουσιωδώς διαφορετικό από το παρελθόν και το μέλλον, αλλά αυτή η σημαντική, σπουδαία διαφορά δεν συμβαίνει και δεν μπορεί να συμβεί στη φυσική. Ότι η επιστήμη δεν μπορεί να συλλάβει αυτή την εμπειρία, του φαινόταν ένα ζήτημα οδυνηρής, αλλά αναπόφευκτης παραίτησης».

====================

- Απόσπασμα από το βιβλίο "Το Δάκρυ του Ντιράκ" του Κωνσταντίνου Βαγιονάκη (Ομότ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων). Ο Κωνσταντίνος Βαγιονάκης είναι καθηγητής Θεωρητικής Φυσικής στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, ειδικεύεται σε θέματα Σωματιδιακής Φυσικής και Κοσμολογίας 

Περισσότερες πληροφορίες για το βιβλίο: https://www.ropipublications.com/dirac/

https://bibliography.gr/authors/kwnstantinos-bagionakhs

#φυσική , #Κοσμολογία, #χρόνος, #βιβλίο, #ΔάκρυΤουΝτιράκ 

Δείτε λιγότερα

Ζωή Δικταίου : Εγώ, τον Μέγα Ήλιο έχω πολιούχο -

 

Ακρυλικό, Ρουσσέτος Παναγιωτάκης

Εγώ, τον Μέγα Ήλιο έχω πολιούχο

κι εδώ στο Νότο ονειρεύομαι να ζήσω

λίγο πριν βγει απ’ τον Σκορπιό

και δώσει η μάντισσα χρησμό,

στο σύνορο του, απόψε θα μεθύσω.

Φέγγουν τα μάτια δάκρυα νερά,

στη γη τού Κρόνου ανάβει πύραυνα η Ρέα,

Κορύβαντες φυλάνε τα ιερά

στον Οφιούχο τα κρυμμένα, φανερά

για να γιατρέψεις την πληγή τού Προμηθέα.

Στην ξαφνική βροχή η ίδια σκέψη,

ο έρωτας, η πιο μεγάλη είναι ανταμοιβή,

μια Αριάδνη που δεν θέλει να μισέψει

μαζί σου, θα χορέψει ως την αυγή

να συλλαβίζει η νύχτα τη μεγάλη συντριβή.

Ρεμβάζει ο νους, παλιά, αρχοντική σελήνη

γητεύτρα η Λύρα πάνω από την Τζόγια,

η Ρέα πέταξε αετούς στη Σαντορίνη

θάλασσα μπλάβη και πατρίδα ποθητή,

φωνάζει τα παιδιά της δίχως λόγια.

Στους ώμους έβενος σγουρά μαλλιά,

σπόροι τού Νότου, λέξεις από αλμύρα,

μονάχη μια στην άμμο Αμαρυλλίδα,

ας μεταλάβουμε στη Ζάκρο όπως παλιά,

άλικο ρόδο στής αγάπης τον χρωστήρα.

Στον Οφιούχο τα κιτάπια τού καιρού

παλιά παράπονα και λόγια πετρωμένα

μήλο, κεδρόμηλο χρυσό τού Ασκληπιού,

ίχνη τής θύμησης και μνήμη τού νερού

τις αυταπάτες μην βαφτίζεις πεπρωμένα.

Τού κάτω κόσμου σκοτεινά σκαλιά,

καινούρια λέξη ψιθυρίζει η Ευρυδίκη,

πόσα σφραγίζουν καλοκαίρια τα φιλιά,

σημάδι έχω, μα είναι μια ηλιοδαχτυλιά,

η νοσταλγία μου πληγή και καταδίκη.

Τέχνη ακριβή με δίδαξε η Κρήτη,

χιλιάδες χρόνια φίδια έχω στα χέρια

πυρσό αναμμένο μού ’δωσε η Φοίβη,

ο μύστης Ήλιος φανερώνει τον προφήτη,

στη Δίκτη φόρεσα κατάσαρκα τ’ αστέρια.

Πιο πάνω απ’ τη λαχτάρα μου το φως,

πιο κάτω δυόσμο η Όστρια μυρίζει,

η θέλησή μου απόψε μοιάζει κεραυνός

αυτός ο Έρωτας δεν έμεινε κρυφός

εδώ, αλήστευτη η ψυχή ξαναγυρίζει.

Τελχίνες Δαίμονες μαγεύουν το νερό,

ασάνταλη χορεύει η Κόρη στη Σελένα

άπληστη η Άνοιξη, φεγγάρι φανερό,

ήρθα να γιάνω το σπασμένο μου φτερό

σημάδια κι όνειρα στο χέρι χαραγμένα.

Τα χείλη αλάτι συλλαβίζουν, στην Λισσό

οι περασμένοι όρκοι λόγια τής φυλής μου,

ποιά χέρια μού ’πλεξαν στεφάνι με κισσό

στη Ζώμινθο άστρο μού ’ταξες χρυσό

και στη Φαλάσσαρνα σε γνώρισε η ψυχή μου

Εγώ, τον Μέγα Ήλιο έχω πολιούχο

σαν πορφυρώνει τις κολώνες στην Κνωσό

βάφουν τα πέλαγα , το φως ακολουθώ

μες στον λαβύρινθο να βρω τον τροπαιούχο,

όσο η Μέλισσα κρίνα τρυγά στην Αμνισό.

Έφτασα στον γκρεμό τής αθωότητας μονάχη

στην Γόρτυνα ποτέ δεν είναι φάρσα οι οιωνοί

αύριο θ’ ανοίξει το σεντούκι τών αιώνων

μεγάλωσαν απότομα στη μοναξιά και οι βράχοι

κι εγώ με τη δική σου χίλια χρόνια προσμονή.

Αύριο, εν ονόματι της αγάπης

Ζωή Δικταίου

Κέρκυρα 8 Ιουλίου 2018.

Ποιητική συλλογή « Αύριο, στάχυα οι λέξεις»

7. Κώστας Ράπτης | Ἑλληνισμός, Βαλκάνια, Μ. Ἀσία: πνευματικὲς ἐκκρεμότητ...

8. Γιάννης Πατίλης | Ἑλληνισμός, Βαλκάνια, Μ. Ἀσία: πνευματικὲς ἐκκρεμότ...

ΖΑΤΟΥΝΑ-ΤΟ ΓΡΑΜΜΑ : Στίχοι-Μουσική-Φωνή Κ. Τσιαντής, Ενορχήστρωση Μιχάλης Ανδριτσόπουλος.

Η ΔΙΑΜΑΧΗ ΑΙΝΣΤΑΙΝ ΜΠΟΡ ΚΑΙ Η ΚΒΑΝΤΙΚΗ ΤΗΛΕΜΕΤΑΦΟΡΑ

Τι είναι η Αλήθεια; / Βασίλης Τσαμπρόπουλος

Ο Βασίλης Τσαμπρόπουλος στο Αντίφωνο

Στέλλας Τεργιακή: Οι 4 Εποχές της Ψυχής-Δοκίμιο λόγου και ποίησης. Γράφει ο Κ.Ν.Τσιαντής

 

Στέλλας Τεργιακή: Οι 4 Εποχές της Ψυχής-Δοκίμιο λόγου και ποίησης, Αθήνα Ιωλκός, 2022.

Μόλις προχθές πήρα στα χέρια μου το βιβλίο της Στέλλας Τεργιακή ''Οι 4 Εποχές της Ψυχής'' και θέλω με χαρά να καταθέσω τις πρώτες σκέψεις που μου άφησε η ανάγνωσή σου. Πρόκειται για ένα πολύ αξιόλογο και όμορφο έργο και προπαντός ειλικρινές, το οποίο καταπιάνεται με ένα πολύ δύσκολο θέμα που συνήθως σε φιλοσόφους και στοχαστές ακολουθεί τη φάση της ωριμότητας. Όμως για τη συγκεκριμένη ποιήτρια-συγγραφέα τα χρονικά σύνορα αυθόρμητα παραμερίστηκαν από τραγικό γεγονός του θανάτου της μητέρας της και μετ' ου πολύ του αδελφού της- γεγονότα που άναψαν αμέσως εντός της όλα τα υπαρξιακά ερωτήματα και έφεραν στο κέντρο του στοχασμού και του Είναι της το οξύ κι απροσπέλαστο ζήτημα της παρουσίας-απουσίας, που παραπέμπει άμεσα στο ζήτημα της ψυχής, καθιστώντας το θέμα συγγραφικά και ποιητικά αναπότρεπτο.

Το βιβλίο περιλαμβάνει δύο μέρη, όπως δηλώνεται και στον υπότιτλο. Το πρώτο μέρος έχει δοκιμιακό χαρακτήρα, και το δεύτερο ποιητικό. Πέρα από τον εγγενή και αυθόρμητο χαρακτήρα της ποιήτριας για τα υπαρξιακά και φιλοσοφικά/ μεταφυσικά ερωτήματα, ο θάνατος της μητέρας και του αδελφού της την ανάγκασαν να εγκύψει βαθύτερα στα σχετικά ζητήματα και κυρίως στη διερεύνηση του έσχατου ερωτήματος- που είναι και παραμένει αυτό της ψυχής. Η φύση και η κίνηση της ψυχής είναι το πιο δύσκολο ερώτημα, όπως επισημαίνει ήδη από πολύ νωρίς ο Ηράκλειτος- ''τόσο βαθύ λόγο έχει''. Η επισήμανση αυτή δεν απέτρεψε την ποιήτρια-συγγραφέα να καταπιαστεί με το ζήτημα, στο οποίο άμεσα την ωθούσε η ανυπέρβλητη ψυχική και πνευματική ένταση που βίωνε των τραγικών συμβάντων. Η στάση αυτή της συγγραφέως επιβεβαιώνει και συνάδει με τη γνωστή ρήση η οποία θεωρεί τη φιλοσοφία ως ''μελέτη θανάτου'', όπως έχει διατυπωθεί για πρώτη φορά από τον Πλάτωνα (Σωκράτης, διάλογος με το Γλαύκωνα), και έχει επαναδιατυπωθεί από εξέχοντες Έλληνες και Ευρωπαίους φιλοσόφους στην εποχή μας, όπως ο Χάιντεγκερ (Δες το βιβλίο: Μελέτη Θανάτου - 2ο Διεθνες συμπόσιο φιλοσοφίας, δίγλωσση έκδοση, ελληνικά-γαλλικά. Εστία. Αθήνα 2002), Από την άλλη μεριά, η τραγική βίωση της απουσίας έχει καταλάβει το Είναι της, το βιωματικό κέντρο της, και δεν την αφήνει να καθησυχάσει (να βρει καταφύγιο και παρηγορία) μένοντας στη δοκιμιακή συγγραφή ή περιοριζόμενη στο Λόγο της φιλοσοφίας, της θεολογίας και της επιστήμης. Η τραγικότητα του βιώματος την ωθεί στην ποίηση, σε Λόγο άλλου είδους, που πηγή του δεν είναι απλά ο ορθός ή μεταφυσικός λόγος αλλά η Αγάπη, ήτοι ''το φως της δυνάμεως της ανόδου'' που διέπει την Ψυχή. Βεβαίως η Ποίηση πρέπει να γνωρίζει την προσφορά που μπορούν να έχουν τα άλλα είδη του Λόγου στην αντιμετώπιση της αιμάσσουσας πληγής, του τραύματος της απώλειας, προκειμένου η ίδια να βρει και να δικαιώσει το λόγο της ύπαρξής της.

Στο πρώτο μέρος του βιβλίου η δοκιμιογράφος-ποιήτρια αφού μας έχει κάνει γνωστό το θάνατο της μητέρας της (και του αδελφού της), ξανοίγεται προς τον φιλοσοφικό, μεταφυσικό και επιστημονικό στοχασμό προκειμένου να οριοθετήσει το ζήτημα της ψυχής. Η οριοθέτηση αυτή δεν είναι φυσικά ένα εύκολο ζήτημα (απαιτεί ειδικές μελέτες και ποτέ δεν τελεσιδικεί). Η ίδια αναγνωρίζει τη δυσκολία αλλά συγχρόνως προβληματιζόμενη δείχνει μια απαραίτητη προϋπόθεση για κάθε περαιτέρω συνειδητοποίηση: μια μέθοδο διαστοχαστική και διεπιστημονική προκειμένου να εμβαθύνει στο ερώτημα και να κάνει ένα βήμα στο άνοιγμα μιας νέας εποχής: μιας νέας ''συνειδητότητας στο οικοδόμημα του Νου, της Καρδιάς και της Ψυχής''. Όπως γράφει ή ίδια: ''Οι κύκλοι της διαδρομής του ανθρώπου στην ύλη ταυτίστηκαν και παρουσιάστηκαν εντός μου με τις διαδοχικές εκδηλώσεις της φύσης που οδηγούν σε μια ολοκλήρωση μετουσίωσης και είναι σαν τις 4 εποχές: άνοιξη, καλοκαίρι, φθινόπωρο, χειμώνας'' (σ21). Με αυτό τον τρόπο σχηματοποιεί η ποιήτρια την κίνηση της Ψυχής και την υλική χωροχρονική της εκδίπλωση: με έναν τρόπο που μας θυμίζει τον ''ένυλο λόγο'' του Στωϊκισμού ή που μοιάζει με την κίνηση του απόλυτου πνεύματος του Χέγκελ, όπου οι 4 εποχές της Φύσης προσομοιάζουν και εκτυλίσσονται ανάλογα με τις 4 εποχές της Ψυχής.

Δεν έχει σημασία από ποιητική ή αισθητική σκοπιά το κατά πόσο προσωπικά ο καθένας από εμάς συμφωνεί με τις φιλοσοφικές, μεταφυσικές ή ακόμα επιστημονικές αρχές και αναφορές που παρουσιάζονται στο βιβλίο. Η συγγραφεύς προκαταβολικά δηλώνει ότι ενδεικτικά αναφέρεται σ' αυτές, με απώτερο σκοπό να δείξει το πλαίσιο μέσα στο οποίο κινείται το ερώτημα της Ψυχής. Και φυσικά χωρίς γνώση και προβληματισμό επί αυτών των τρόπων πρόσληψης και θεώρησης του πραγματικού, που έχουν καταστεί και αποδειχτεί σήμερα αρκετά δύσκολα και σύνθετα, δεν μπορεί να σταθεί ποιητής ή συγγραφέας στον καιρό μας. Η όλη αντίληψη και εικόνα περί του επιστητού βρίσκεται στη βάση κάθε Ποιητικής ή θεωρίας τέχνης

Η Τεργιακή με το δοκίμιό της δείχνει ότι έχει επαρκές ενδιαφέρον και γνώση περί αυτών των θεμάτων, η συνθετότητα όμως των οποίων παραμένει πρόβλημα ακόμα και για τους μεγαλύτερους στοχαστές και ειδικούς ερευνητές. Βέβαια η συγγραφεύς δεν αξιώνει να βρει μια τελεσίδικη απάντηση στα σχετικά φιλοσοφικά, μεταφυσικά και γνωσιολογικά ερωτήματα- απάντηση που ενδεχομένως δεν υπάρχει. Στόχος πρώτιστος του βιβλίου, έτσι κι αλλιώς, είναι και παραμένει η Ποίηση: Η έκφραση του Λόγου και της ομορφιάς της Ψυχής κατά την κοσμική και εγκόσμια εκτύλιξή της στο χρόνο. Στόχος είναι η καλλιέργεια και δημιουργία της εσωτερικής οπτικής για να φανερωθεί το ζήτημα του θανάτου και της ύπαρξης και τελικά να μετα-νοήσουμε, ν' αλλάξουμε νου, αναγνωρίζοντας τα λάθη μας και κατακτώντας άλλα επίπεδα συνειδητότητας, όχι υπό το κράτος συναισθημάτων ενοχής αλλά ευφροσύνης στην ανακάλυψη του θείου φωτός που βρίσκεται εντός μας και γύρω μας-στον κόσμο της ετερότητας, στην οικουμένη. Στόχος είναι η δημιουργία μιας ποιητικής και λογοτεχνικής αισθητικής που να συνάδει με το κάλλος της Ψυχής αλλά και με το άνοιγμα των δυνατοτήτων της Αγάπης για προσωπική επικοινωνία, καλλιέργεια, ενσυναίσθηση και διεκδίκηση του ήθους της αρετής από την κατατρεχόμενη σήμερα επί της γης ανθρώπινη ύπαρξη.

. Τα στοιχεία αυτά εκφράζονται με υπέροχο τρόπο στο ποιητικό μέρος του βιβλίου, όπου βρίσκουμε στίχους υψηλής τέχνης και ιδιαίτερης ομορφιάς. Ενδεικτικά: Στην ενότητα ''Άνοιξη'' διαβάζουμε: ''Καρποφόρησαν/ τα χωράφια της ύπαρξής σου/ και φύτρωσε εκ νέου/ ο γόνιμος σπόρος του ζευγά/ που πυροδοτεί την αλύτρωτη ψυχή σου/....''Ενδύθηκες το φως της δημιουργίας/ και την απόλυτη φωτοχυσία του παντός/...Στην ενότητα ''Φθινόπωρο'' σε κερδίζει: ''Το μύρο και το φως / μιας μακρινής υπερκόσμιας/ υπαγόρευσης/ που σου φωνάζει και σου γνέφει...'' (σ159) και σε κάνει να πεις: ''Ω κάλλος του φωτός υπερούσιο και ακάματο/ στων λογισμών τις φεγγαρόπετρες'' (169). Σε άλλη σελίδα διαβάζουμε: ''Αναμετριέσαι με τον εαυτό σου/ κι ίσως τότε/ να κλάψεις, θέλεις, / γοερά../ ανα-θεμελιώνοντας τις ανισόρροπες δομές σου'' (160). ''Αγωνιάς/ μα δεν αντιστέκεσαι/ κι αφήνεσαι/ να σ' οδηγούν της ζωής σου / οι χίμαιρες/ που αναδύουν το σκότος'' (162/3).

Ο επίλογος του βιβλίου, στοχεύοντας στην ολοκλήρωση του ταξιδιού και στην ενοποίηση των εποχών της Ψυχής, διατηρεί υψηλό το ενδιαφέρον του αναγνώστη τόσο από ποιητικής όσο και φιλοσοφικής πλευράς. Διαβάζουμε: ''Στέκεις μετέωρος/ μπροστά στα γκρεμισμένα κομμάτια σου/ και οι σκέψεις σου/ σαν τις Ερινύες φωνασκούν/ μες στις φλέβες / των πλανεμένων σου ιδεών/ ξεμακραίνουν/ αφού δεν μπόρεσαν να ισορροπήσουν / την αποστολή τους./ Ισοπεδώθηκαν όλα διαπιστώνεις!'' (209). Τότε, μπροστά στην κατάσταση αυτή, την οποία έφερε η προς-καιρότητα (211) και το τέλος της αθανασίας/ μέσα στο ψύχος της τεχνικής εποχής (που έφερε το θάνατο του θεού-όπως σημειώνει ο Νίτσε), η ελπίδα θ' αναγεννηθεί και πάλι προστρέχοντας για δύναμη στην αστήρευτη πηγή της ζωής : την Αγάπη. Αυτή είναι που συντηρεί τη δυνατότητα για τη νέα αρχή και τον αναγεννημένο και συμπαντικό άνθρωπο. Η Αγάπη. 'Κι αυτή η νέα αρχή/ θα είναι μια λαμπρή/ ολόφωτη γιορτή ευθύνης/ αυτογνωσίας κι ευθυκρισίας/ παρρησίας και δύναμης/ αυτοσυνείδησης/ ελευθερίας/ αναγωγής και μετουσίωσης/ μες στον ρουν της ανέναης διάρκειας και της ολότητας του χωροχρόνου''.

Η Στέλλα Τεργιακή κάνει με το έργο της αυτό βήματα σημαντικά που της επιτρέπουν να πάρει άξια της θέσης της στην ελληνική γραμματεία. Ο στίχος της είναι απλός, διάφανος, άμεσος και καλοζυγισμένος. Ο λόγος της ρέει αβίαστος και οι λέξεις αποκαλύπτουν το νόημά τους μαζί με τους φθόγγους/ήχους μιας κρυμμένης μουσικής. Οι εκφραστικές της εκπλήξεις δε λείπουν και συγχρονίζονται με την ώρα που απαιτείται η ανύψωση της συνειδητοποίησης και της αισθητικής συγκίνησης.

Η ποιήτρια-συγγραφεύς χαρακτηρίζει το βιβλίο της ως μια ''Υπαρξιακή τοποθέτηση'' απέναντι στις εποχές της Ψυχής ''μέχρι την πλήρη εναρμόνισή της με την αέναη πηγή του Φωτός', μια συμβολή στην προσπάθεια ανακάλυψης της εσωτερικότητας και ύψωσης της ανθρώπινης υπόστασης στην αθανασία. Ωστόσο, το ερώτημα της ψυχής συνεχίζει να παραμένει επίμονο και συγχρόνως ά-πορο. 'Ολες οι φιλοσοφικές, μεταφυσικές, θεολογικές θέσεις και θεωρήσεις που γνωρίζαμε και πιστεύαμε έχουν δεχτεί εδώ και δυο αιώνες μεγάλες επιθέσεις κι αμφισβητήσεις. Σταθερότερα θεμέλια αναζητούνται, ίσως μέχρι να φτάσουν στο προσωκρατικό και Παρμενίδειο βάθος τους. Αλλά και στην επιστήμη η πρόοδος και οι νέες κατακτήσεις είναι τέτοιες που θέτουν υπό αμφισβήτηση και αναθεώρηση θεμελιακές έννοιες, όπως της αιτιότητας, του χώρου και του χρόνου. Με τα ζητήματα αυτά ο λογαριασμός λοιπόν παραμένει για όλους ανοιχτός, έτσι που η ποίηση να παραμένει ίσως η έσχατη δυνατότητα για την βαθύτερη στέρεη αναζήτηση και έκφραση του νοήματος της ανθρώπινης ύπαρξης στον κόσμο αλλά και για τον προσδιορισμό των ορίων και δυνατοτήτων της ψυχής μας.

Εύχομαι το βιβλίο ''Οι 4 Εποχές της Ψυχής'', δοκιμιακός λόγος και ποίηση, που μας προσφέρεται σε ποιοτική έκδοση από τον Ιωλκό, να έχει τύχη καλή στο ταξίδι του και λαμπρή συνέχεια, όπως το αξιώνει η τέχνη και το υποβάλλει η φωτογόνος ψυχή της ποιήτριας-συγγραφέως. Καλή Χρονιά.

ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ- ΜΕΛΕΤΗ ΘΑΝΑΤΟΥ

Κώστας Ν. Τσιαντής

31/12/2022

Καντ, Το Πράγμα Καθεαυτό / Βασίλης Τσαμπρόπουλος

Η Κριτική Φιλοσοφία του Καντ/ Βασίλης Τσαμπρόπουλος